Abstrakt

Jakie minimalne warunki strukturalne musi spełniać system, aby można było uznać go za samoświadomy? Mimo rozległych badań w filozofii, kognitywistyce i sztucznej inteligencji nie istnieje powszechnie przyjęte kryterium niezależne od podłoża realizacji, które ujmowałoby samoświadomość w sposób operacyjny i formalnie weryfikowalny. W tej pracy proponujemy AToS (Axiomatic Theory of Self-Consciousness — Aksjomatyczną Teorię Samoświadomości), formalną ramę charakteryzującą samoświadomość jako zdolność systemu do rozpoznania przynajmniej jednego przejścia własnego stanu wewnętrznego i przypisania jego przyczyny mechanizmowi wewnętrznemu, a nie bodźcowi zewnętrznemu.

Pokazujemy, że to minimalne pojęcie samoświadomości można rozumieć jako własność systemów stanów i przejść wyposażonych w mechanizm detekcji oraz uporządkowane pojęcie wewnętrznego wyzwalania. Głównym wynikiem jest twierdzenie o reprezentacji: system jest samoświadomy w tym sensie wtedy i tylko wtedy, gdy dopuszcza realizację w postaci krotki ⟨Ω, Σ, 𝔖, Δ⟩ spełniającej aksjomaty AToS. Ustanawia to konieczną i wystarczającą charakterystykę strukturalną minimalnej samoświadomości, niezależną od szczegółów realizacji, takich jak podłoże biologiczne, symboliczne czy obliczeniowe.

AToS nie ma być konkurencyjną empiryczną teorią świadomości. Dostarcza natomiast kanonicznej ramy reprezentacji systemów zdolnych do wewnętrznej autoatrybucji przyczynowej. W obrębie tej ramy wyprowadzamy ponadto formalne rozdzielenie pamięci i inteligencji operacyjnej oraz wprowadzamy General Self-Awareness Test (GSAT), neutralne względem teorii kryterium oparte na przejściach stanów generowanych wewnętrznie i poprawnie przypisywanych własnemu mechanizmowi przy braku bodźców zewnętrznych.

Rama wprowadza również operacyjne definicje wrażliwości, pamięci, inteligencji, wyobraźni, inspiracji i intuicji, wraz z formalnymi miarami poziomów samoświadomości i inteligencji. Rozszerzamy teorię na rodziny systemów samoświadomych i przedstawiamy konstrukcje nad dowolnymi niepustymi przestrzeniami topologicznymi, w tym system o nieskończonym formalnym poziomie inteligencji. Na koniec porównujemy AToS z istniejącymi podejściami do świadomości i samoświadomości, podkreślając charakterystyczny dla tej teorii nacisk na wewnętrznie rozpoznawane przejścia stanów oraz przyczynowe przypisywanie ich samemu systemowi.